Akaryakıt fiyatları nasıl belirlenir? Pompadaki fiyatın anatomisi

Pompada gördüğünüz rakam tek bir fiyat değil, üst üste binmiş birkaç kalemin toplamıdır. Hangi kalemin ne kadar yer kapladığını bilmek, “petrol düştü ama benzin neden düşmedi?” sorusunun cevabını da verir. Aşağıdaki hesapta kalemler için yuvarlanmış, temsili tutarlar kullandık; ürün maliyetini ise 22 Eylül 2026 tarihli Türkiye ortalaması olan 82,10 ₺ benzin fiyatından geriye doğru hesapladık.

Beş kalem, tek fiyat

Bir litre kurşunsuz benzinin fiyatı kabaca şu sırayla oluşur:

1. Ürün maliyeti: Rafineriden ya da ithalattan gelen yakıtın kendisi. Uluslararası ürün fiyatlarına ve dolar kuruna bağlıdır.
2. Dağıtıcı ve bayi payı: Taşıma, depolama, istasyon işletmesi, personel ve kâr.
3. EPDK payı ve diğer küçük kalemler: Düzenleyici kurum payı, ulusal marker ve stok yükümlülüğü gibi kuruşluk kalemler.
4. ÖTV: Litre başına sabit bir tutar.
5. KDV: Yukarıdaki dört kalemin toplamı üzerinden %20.

Ürün maliyeti: Akdeniz ve kur

Türkiye'de akaryakıt fiyatları serbest piyasada oluşur, ama bu serbestlik bir referansa bağlıdır. Dağıtım şirketleri ürün maliyetini, yakıtın Akdeniz'deki uluslararası fiyatını esas alarak belirler. Sektörde bu referans genellikle Platts gibi fiyat ajanslarının yayımladığı CIF Akdeniz (CIF Med) ürün fiyatlarıdır: bir ton benzinin ya da motorinin Akdeniz limanlarına teslim edilmiş dolar fiyatı.

Bu fiyat tondan litreye çevrilir, dolar kuruyla liraya dönüştürülür ve üzerine rafineri ya da ithalat maliyetleri eklenir. Yani ürün maliyeti iki değişkene bağlıdır: uluslararası ürün fiyatı ve dolar/TL kuru. Biri yükseldiğinde, öteki sabit kalsa bile maliyet artar.

Brent ile benzin fiyatı aynı şey değil

Haberlerde izlenen Brent ham petroldür; pompaya gelen ise işlenmiş üründür. Ham petrol ile benzin veya motorin fiyatı arasındaki fark (rafineri marjı) mevsime ve talebe göre açılıp kapanır. Bu yüzden Brent'in yüzde 3 düştüğü bir haftada motorin fiyatı aynı oranda düşmeyebilir. Karşılaştırma için: bugün Brent varili 130,80 $, dolar 48,82 ₺; bu, bir litre ham petrolün yaklaşık 40,16 ₺ ettiği anlamına geliyor. Yukarıdaki hesapta benzinin ürün maliyeti ise 48,13 ₺ çıkıyor; aradaki fark rafinaj, taşıma ve ürün piyasasının kendi fiyatlamasıdır. Günlük Brent ve kur hareketlerini Brent petrol sayfasında izleyebilir, litre fiyatının dolar karşılığına dolar bazında benzin hesaplayıcısıyla bakabilirsiniz.

ÖTV: litre başına sabit tutar

Özel Tüketim Vergisi akaryakıtta yüzde olarak değil, maktu yani sabit tutar olarak uygulanır: benzin ve motorinde litre başına, LPG'de kilogram başına belirli bir lira. Bu rehberde kullandığımız temsili tutarlar benzin için 16,52 ₺, motorin için 14,87 ₺, LPG için litre karşılığı 5,24 ₺ (Temmuz 2026 ÖTV güncellemesi esas alınarak, yuvarlanmış).

Tutarlar yılda iki kez, Ocak ve Temmuz aylarında gözden geçirilir. Güncelleme Cumhurbaşkanı kararıyla yapılır ve çoğunlukla önceki altı ayın üretici enflasyonu dikkate alınır; ancak oran her dönem aynı olmayabilir. Bu tarihlerde ürün fiyatında hiçbir değişiklik olmasa bile pompa fiyatı artabilir. Takvimin ayrıntısını Zam ne zaman gelir? rehberinde anlattık.

Dağıtıcı, bayi ve EPDK payı

Ürün rafineriden çıktıktan sonra dağıtım şirketinin terminaline, oradan tankerle istasyona taşınır. Bu zincirin maliyeti ve kârı dağıtıcı ve bayi marjı olarak fiyata eklenir. Temsili hesabımızda bu kalem benzinde litre başına yaklaşık 3,45 ₺. Marj serbesttir ama rekabet ve EPDK'nın piyasa gözetimi altında belirlenir; firmadan firmaya ve ilden ile birkaç kuruş ile birkaç on kuruş arasında değişebilir.

Bunun yanında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun gelir payı, yakıtın kaçak olup olmadığını izlemeye yarayan ulusal marker uygulaması ve zorunlu stok yükümlülüğü gibi kalemler vardır. Toplamları litre başına yaklaşık 0,32 ₺ ile küçüktür ama sıfır değildir.

Nakliye mesafesi bu kalemin il bazında değişmesinin başlıca nedenidir. Rafinerilere uzak illerde fiyatın neden daha yüksek olduğunu istasyonlar arası fiyat farkı rehberinde harita üzerinde gösterdik.

KDV: her şeyin üstüne

Son kalem %20 KDV'dir ve ürün maliyeti, marjlar ve ÖTV dahil toplam üzerinden hesaplanır. Yani vergi üzerinden de vergi alınır: benzinde 16,52 ₺'lik ÖTV, üzerine binen KDV ile birlikte pompada 19,82 ₺ olarak karşınıza çıkar. Bugünkü ortalama fiyatta bir litre benzinin KDV'si 13,68 ₺ ediyor.

Hesabı tersinden yapmak isterseniz formül basittir:

Pompa fiyatı = (Ürün maliyeti + Marjlar + Diğer paylar + ÖTV) × 1,20

Benzin, motorin, LPG

Aynı hesabı üç ürün için güncel ortalama fiyatlarla yaptığımızda kalemlerin payı şöyle çıkıyor:

LPG'de ÖTV tutarı benzin ve motorine göre çok daha düşüktür; otogazın litre fiyatının belirgin biçimde ucuz olmasının ana nedeni budur. Bunun kilometre başına maliyete nasıl yansıdığını benzin, dizel ve LPG karşılaştırmasında hesapladık.

Bu bilgi ne işe yarar?

• Haberleri okumak: “Brent düştü” haberi pompada ancak ürün maliyeti kalemi kadar karşılık bulur; kur aynı anda yükseliyorsa hiç bulmayabilir.
• Ocak ve Temmuz'u beklemek: ÖTV güncellemesi bu aylarda gelir; ay başından önce depoyu doldurmak küçük ama kesin bir fark yaratabilir.
• İl farklarını anlamak: Vergiler ülke genelinde aynıdır; iller arasındaki fark büyük ölçüde nakliye ve marjdan gelir.

Depoyu doldurmanın bugün kaça mal olduğunu il ve ürün seçerek depo maliyeti hesaplayıcısında, fiyatın zaman içindeki seyrini zam ve indirim geçmişinde görebilirsiniz.